کد خبر: ۴۳۰۸۶۳۰

تاریخ: ۱۴ مهر ۱۴۰۴ - ۰۸:۱۷

نوجوانان را بیشتر بشناسیم/ 4

نسل جدید در پی فهم چرایی ارزش‌هاست

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان همدان با بیان اینکه نسل جدید در پی فهم چرایی ارزش‌هاست، گفت: گفت‌وگوی صادقانه بهترین راه جذب نوجوانان به مفاهیم دینی است.

نوجوانی، یکی از پرچالش‌ترین دوره عمر هر انسانی است، شناخت روحیات و چگونگی تعامل با نوجوانان نسل امروز از نکاتی است که باید مورد توجه والدین، معلمان و مربیان قرار بگیرد، در شماره اول این گفت‌وگو ویژگی‌های نسل Z و ساختارهای ذهنی آنان، میزان تقید به ارزش‌ها، تأثیرات شرایط اجتماعی و فرهنگی بر تفکر نوجوان، تأثیر فضای مجازی بر آن‌ها و مقایسه‌ نسل جدید با دوره‌های گذشته بیان شد. خبرنگار ایکنا از همدان در این شماره از گفت‌وگو با فائزه بالایی، مدرس دانشگاه فرهنگیان همدان به‌ بررسی نحوه‌ درست ارتباط‌گیری با نوجوان امروز، اصول برقراری ارتباط مؤثر با نوجوان و چالش‌های تربیت دینی نوجوانان امروز پرداخته است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ در جلسات گذشته درباره‌ ویژگی‌های نوجوانان صحبت کردیم. در این بخش می‌خواهیم بدانیم با توجه به آن ویژگی‌ها، نحوه‌ درست ارتباط‌گیری با نوجوان امروز چگونه باید باشد؟

در جلسات قبل درباره‌ ویژگی‌های نوجوانان کنونی و معاصر سخن گفتیم و برخی از ویژگی‌های آنان را برشمردیم. در این مجال به‌دنبال آن هستیم که نحوه‌ ارتباط‌گیری با نوجوانی که چنین ویژگی‌هایی دارد را بیان و تبیین کنیم. این مباحث برای همه‌ والدین، فعالان حوزه‌ تربیت و تمامی افرادی که به‌نوعی با نوجوانان در ارتباط هستند، می‌تواند کاربردی و راهگشا باشد.

باید بتوانیم با درک این ویژگی‌ها، در شیوه‌ رفتار و گفتار خود بازنگری کنیم. یعنی پس از شناخت ویژگی‌های نسل امروز، نوبت آن است که بدانیم چگونه باید با این نوجوان ارتباط برقرار کنیم تا هم او ما را درک کند و هم بتوانیم تأثیرگذار باشیم.

ایکنا _ از نظر شما مهم‌ترین اصل در برقراری ارتباط مؤثر با نوجوان چیست؟

نخستین اصل آن است که باید درک درستی از جایگاه دوران نوجوانی داشته باشیم. نوجوانی مرحله‌ گذار از کودکی به بزرگسالی است؛ دوره‌ای که فرد نه کودک است و نه بزرگسال، بلکه در حال عبور از کودکی به جهان بزرگسالی است. این مرحله با تعارض، کنجکاوی و هیجان همراه است. اگر والد یا معلم این وضعیت را درک نکند و با نگاه قضاوت‌گر یا از موضع بالا با نوجوان برخورد کند، طبیعی است که ارتباط مؤثری شکل نمی‌گیرد.

بیشتر بخوانید:

مطالبه‌گری؛ شاخصه برجسته نوجوان امروز

تفکر نوجوان امروز شبکه‌ای است نه خطی

نوجوان امروز با ارزش‌ها بیگانه نیست

ایکنا _ گاهی از نافرمانی یا پرخاش نوجوانان شکایت می‌کنند، این مسئله را چگونه باید تبیین کرد؟

بسیاری از رفتارهایی که ما به‌عنوان «نافرمانی» می‌شناسیم، درواقع نوعی ابراز استقلال است. نوجوان می‌خواهد خودش را به‌عنوان فردی مستقل تجربه کند. برای مثال وقتی می‌گوید «خودم می‌دانم چه کار کنم»، در اصل در حال تمرین هویت و استقلال خویش است.

در چنین موقعیتی، اگر والدین یا مربیان با او به مقابله بپردازند، تضاد تشدید می‌شود. بهتر است به جای تقابل، فضا بدهیم تا نوجوان احساس کند تصمیمش محترم است؛ البته در چارچوب هدایت و نظارت.

ایکنا _ در تربیت دینی نوجوانان امروز، چه چالش‌هایی وجود دارد؟

بزرگ‌ترین چالش این است که محتوای تربیت دینی و شیوه‌ ارائه‌ آن متناسب با زیست نوجوان امروز نیست. ما هنوز همان مفاهیم و روش‌های 50 سال پیش را تکرار می‌کنیم، در حالی که سبک زندگی و فضای ذهنی نوجوان کاملاً دگرگون شده است.

او در جهانی زندگی می‌کند که اطلاعات گسترده و گاه متضاد در اختیار دارد؛ بنابراین اگر صرفاً از «باید و نباید» سخن بگوییم، اثرگذار نخواهد بود. باید از زاویه‌ فهم و تجربه‌ او به دین نزدیکش کنیم و نشان دهیم که مفاهیم دینی می‌توانند در زندگی واقعی معنا، آرامش و جهت ایجاد کنند.

ایکنا _ برخی معتقدند نوجوانان امروز نسبت به دین یا ارزش‌های اخلاقی بی‌تفاوت شده‌اند؛ نظر شما چیست؟

من موافق این دیدگاه نیستم. نوجوانان امروز پرسش‌گرتر از نسل‌های گذشته‌اند. آن‌ها می‌خواهند بدانند «چرا» باید نماز بخوانند یا «چگونه» می‌توانند در جهانی پر از تناقض مؤمن باشند.

اگر پاسخ صادقانه و منطقی دریافت کنند، پذیرش بالایی دارند. مشکل اینجاست که ما گاهی از گفت‌وگو می‌ترسیم و به جای توضیح، دستور می‌دهیم. در حالی که باید شجاعت شنیدن پرسش‌ها و حتی تردیدهای آنان را داشته باشیم.

نوجوان امروز اهل خودسانسوری نیست. در نسل گذشته بسیاری از احساسات و نقدها پنهان می‌ماند، اما نسل جدید تمایل دارد احساسات و اندیشه‌هایش را آشکارا بیان کند، زیرا در فضایی رشد کرده که آزادی بیان ارزش محسوب می‌شود.

اگر این ویژگی به‌درستی درک شود و مسیر صحیح بیان احساسات به او آموخته شود، نه‌تنها خطرناک نیست بلکه فرصتی تربیتی است. باید به نوجوانان بیاموزیم که بیان احساسات امری پسندیده است، اما نباید به رنجش یا بی‌احترامی نسبت به دیگران بینجامد. در چنین شرایطی، مهارت گفت‌وگو و احترام متقابل در آنان تقویت می‌شود.

ایکنا _ یکی از مشکلات رایج، احساس فاصله‌ عاطفی میان نوجوانان و والدین است؛ به نظر شما علت این فاصله چیست؟

ریشه‌ این مسئله در نشنیدن و درک‌نشدن متقابل است. نوجوان هنگامی که احساس می‌کند سخنانش شنیده نمی‌شود، به تدریج سکوت می‌کند یا به فضای بیرون از خانواده پناه می‌برد.

اگر والدین بتوانند بدون پیش‌داوری و قضاوت گوش دهند، نوجوان به‌طور طبیعی به آنان نزدیک می‌شود. این نکته‌ ساده اما بسیار عمیق است، ارتباط عاطفی از شنیدن آغاز می‌شود، نه از نصیحت کردن.

مادر بودن دو بخش دشوار دارد؛ نخست، وابسته کردن کودک در سال‌های ابتدایی زندگی؛ و دوم، رها کردن تدریجی او از حدود شش‌ سالگی به بعد. بخش دوم دشوارتر است، زیرا مادر از وابستگی کودک لذت می‌برد. اما اگر این وابستگی ادامه یابد، در دوره‌ نوجوانی به طغیان تبدیل می‌شود.

ما باید از سال‌های کودکی به فرزندان خود استقلال دهیم، اجازه‌ تجربه و حتی خطا کردن بدهیم تا در دوران نوجوانی با آرامش و پختگی بیشتری رشد کنند.

ایکنا _ در پایان اگر بخواهید یک توصیه‌ کلیدی برای ارتباط مؤثر با نوجوان بیان کنید، چه می‌گویید؟

باید از نگاه کنترل‌گرانه به نگاه همراهانه تغییر جهت دهیم. نوجوان بیش از هر چیز به همراهی نیاز دارد نه تحمیل. اگر احساس کند درک می‌شود و ارزشش شناخته شده است، حتی در دشوارترین شرایط نیز از ارزش‌ها فاصله نمی‌گیرد. تربیت مؤثر یعنی همراهی آگاهانه، عاشقانه و توأم با احترام و درک متقابل.